|
İslami Açıdan Rüyanın Tanımı ve Gruplandırılması
İslam Âlimleri, Kur'ân ve Hadisler ışığında rüya ile ilgili değişik tanımlar yapmışlardır. Bu tanımlarda ne kadar farklılıklar olsa da esasta birleşmişlerdir. Bunlara göre rüya, kişinin uykuda gördüğü, Cenâb-ı Hakk’ın melek ve şeytan vasıtasıyla kalbine, yoruma muhtaç bir şekilde, kinaye yoluyla ya da anlamsız, karmakarışık yarattığı hayallerdir. Bir başka tanımda da, olmuş ve olacak şeylerin Allah tarafından hayalde teşekkül ettirilip, misallerinin Allah tarafından uyku esnasında nefse gösterilmesidir .
Rüyalar, bakış açılarına göre değişik kısımlara ayrılmışlardır. İslam alimleri ve psikologlar, bu konuda değişik değerlendirmelerde bulunmuşlardır. İbn-i Hacer ise, rüyayı yedi kısma ayırmıştır:
1- Hak Rüya, Allah tarafından müjde niteliğinde olan rüyalar,
2- Kişinin nefsi ile konuştuğu rüyalar,
3- Şeytanın üzüntü verdiği rüyalar,
4- Arzuların tesiriyle görülen rüyalar,
5- Şeytanın eğlenmesiyle görülen rüyalar,
6- Uyanıkken yapmaya çalıştığını rüyada görme,
7- Karışık, yalancı rüyalar.
Başka bir sınıflandırma da şöyledir:
1- Allah tarafından doğrudan veya bir melek vasıtasıyla gerçekleşen doğru bir telkindir ki, asıl rüya budur.
2- Nefsin kendi kendine meydana getirdiği eski hatıraların mücerret hayaletinin telkinidir.
3- Şeytânî bir telkindir ki bu dış tesirden doğmuş olan yalan bir çağrışım ve hayaletten ibarettir.
Psikologlar ise, rüyaları kısımlara ayırırken, inançları bu sınıflandırmaya etki etmiştir. Freud, rüyaları 3 kısma ayırmıştır:
1- Hem hissedilebilen, hem de akılla idraki mümkün olar rüyalar ki, çoğu kere çocukların rüyaları böyledir.
2- Günlük hayatla ilgili ve açık mana ifade eden rüyalar vardır, ancak bir yönleriyle öyle tuhaf ve şaşırtıcıdırlar ki, günlük hayatımıza almamız mümkün değildir.
3- Zihnin faaliyetinin hiçbir şekliyle bağlantılı olmayan, karışık ve manasız, duygusuz görülen rüyalar en çok rastlanan türdür .
Jung ise, rüyaları temelde insan kaynaklı ve ilâhî kaynaklı olmak üzere 2’ye ayırdıktan sonra 4 kısımda incelemiştir:
1- Bedenin etkisi ve dış etkilerle görülen rüyalar,
2- Zihnin etkisi ile görülen rüyalar,
3- Şeytanın etkisi ile görülen rüyalar,
4- Tanrı tarafından gösterilen rüyalar.
Bu değerlendirmelerden sonra bir kısım İslam alimlerinin yaptığı gibi, Peygamber’in sınıflandırılmasını esas alarak rüyaları 3 kısımda incelemek mümkündür. Bunlar;
1- Allah’tan müjde olan Sâlih rüyalar,
2- Şeytanın üzüntü vermek amacıyla gösterdiği rüyalar,
3- Nefsin konuşmasıyla meydana gelen rüyalar.
1- Allah’tan Müjde (Büşra) Niteliğinde Olan Rüyalar
Bu rüyalara sâdık, sâlih, hasen rüyalar da denmiştir. Kaynağı, ilâhî olup; ya Allah tarafından ya da Allah’ın görevlendirdiği bir melek aracılığıyla gösterilir.
Nablûsî'nin tercümesini yapan M. Said Çöğenli ve Ali Bayram, sâdık rüyaları 5 kısma ayırmışlardır :
1- Yoruma gerek olmayan sâdık rüyalar. Bu rüyalar nübüvvetin haberidir. Hz. Peygamber ve Hz. İbrahim ile ilgili rüyalar, bu çeşit rüyalardır.
2- Allah tarafından müjde olan sâlih rüyalar. Bazen bu rüyalar uyarıcı niteliğinde olur.
3- Görevli meleğin uyku esnasında Allah’ın emriyle kula gösterdiği rüyalar
4- Rumuzlu, hakikate işaret eden rüyalardır. Bunların benzetme yoluyla yorumlanması gerekir. Mesela zehir görmenin zinaya işaret etmesi gibi.
5- Rüyayı görenin kendi nefsi ve gördüğü mekânın delaletiyle yorumlanan rüyalar. Mesela bir kimse mescide tambur çaldığını görürse o kimse, Allah’a dönüp tövbe etmesi gerekir.
Sâdık rüyaları, Peygamberler, Peygamberlerin yolunda giden Sâlihler, bazen de bunların dışındaki kişilerin görebileceği rüyalardır. Kişi açısından önemi ve değeri olan rüyalar, bu çeşit rüyalardır. Bu rüyalar, gelecekten bir haber ve bilgi, Allah (cc)’tan müjde ve uyarı olabilir. Bu çeşit rüyalar, Hz. Yusuf kıssasında görüldüğü gibi Müslüman olmayanlar tarafından da görülebilir.
2- Şeytanın Etkisiyle Görülen Rüyalar
Bu rüyalar da değişik adlarla isimlendirilmişlerdir. İslam alimleri, bu rüyalara “yalancı rüyalar (ahlam - anlamsız rüyalar) ve (edğas-ü ahlam - karmakarışık anlamsız rüyalar)” demişlerdir. Hz. Peygamber: “Rüya, Allah’tan; Hülm ise, şeytandandır.” diyerek bu çeşit rüyalara hülm demişlerdir. Bu çeşit rüyalar, dinî bakımdan bir mesaj taşımazlar. Yorumlanması durumunda ise, hayırlara, güzelliklere yorumlanması gerekir.
3. Nefsin Etkisiyle Görülen Rüyalar
Kişinin uyanıkken zihninden geçen düşüncelerin, günlük istek ve arzuların, bedenin biyolojik ihtiyaçlarının etkisiyle ve daha önceden başından geçmiş bir kısım olayların tesiriyle gördüğü rüyalardır.
İslam alimleri, dînî bir mesaj taşımaması sebebiyle bu çeşit rüyaların tabirini yapmamışlardır. Çoğu zaman içgüdülerin tesiriyle ortaya çıkan bu rüyalar, nefsin veya şeytanın oyunu şeklinde değerlendirilmiş ve bu rüyalardan korunma yöntemleri anlatılmıştır .
19. yy'dan itibaren psikologlar, rüyalarla bilimsel olarak ilgilenmiş; rüyaların kişilerin şahsiyeti ile ilgili önemli özelliklerini kavramada yol gösterici olduğunu kabul etmişlerdir.
Nesne, varlık ve kavramların dini bakış açısı esas alınarak tanımlandığı sözlüklerde Rüya tanımı aşağıdaki gibidir;
Rüya : Düş. İnsanın kalbinin ve duyu organlarının dünya işleriyle olan meşgûliyetinin kısmen kesildiği, uyku, bayılma ve istiğrak (mânevî coşkunlukla kendinden geçme) gibi hallerde gördüğü şeyler.
İnsan yaratılışı itibariyle, uyurken uyanıkmış gibi bazı olaylar yaşar. Bunlar kişinin gündüzün uyanık olduğu sırada etkisinde kaldığı hususlar olabileceği gibi bir hikmete dayalı olarak görülen rüyalar da olabilir.
Bilindiği gibi İslam inancına göre Allah (c.c.) katında Levh-i Mahfuz'da her şeyin bilgisi mevcuttur. Allah Teâlâ, insanların Levh-i Mahfuz'daki durumlarını bilen bir grup meleği rüya işiyle görevlendirmiştir. Görevli melek Levh-i Mahfuz'dan aldığı durumları bir takım olaylar ve şekiller haline sokarak ilgili insanın rüyasında kalbine yerleştirir; ki o kimse için bir müjde veya uyarı ya da kınama değerinde olsun. Böylece hikmetli, yararlı veya sakındırıcı bir faaliyet gösterilmiş olur. İlgili melek bu gayret içinde iken, şeytan da insana karşı duyduğu kin ve husumetten dolayı onu uyanık iken rahat bırakmak istemediği gibi, uyku âleminde de rahat bırakmak istemez. Ona bir takım hile ve tuzaklar kurmaktan geri durmaz. Şeytan, insanın rüyasını ifsad etmek üzere ya onu gördüğü rüya hususunda yanıltmak ister veya rüyasından gâfil olmasını sağlamaya çalışır.
Etiketler
rüya rüyalar rüya tabirleri rüya nedir rüyalar hakkında rüya yorumları rüya sözlüğü rüya çeşitleri rüya türleri rüyalar alemi rüya rüyalar rüya tabirleri rüyalar hakkında rüya yorumları rüya sözlüğü rüyalar alemi uyku uyku hakkında dinde rüyalar islami rüyalar islami açıdan rüyalar islam ve rüya islami rüya tabirleri islami rüya yorumları islamın rüyaya bakışı rüyanın tanımı rüya tabiri islami açıdan rüyanın tanımı islami açıdan rüyanın gruplandırılması hak rüya nedir müjde rüyalar büşra rüyalar salih rüyalar sadık rüyalarhasen rüyalar
